Changes in the Scope of Fiqh in Historical Perspective and Its Evaluation through Secularization
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.22958255Keywords:
Fiqh, Secularization, Islamic Law, Fiqh of Muslims, MoralityAbstract
Secularization is a process examined in various fields of the social sciences and may be understood not only as the rejection of religion but also as the gradual decline of the determining role of religious beliefs in regulating human thought and action. This study examines the historical transformation of the concept and scope of fiqh from the perspective of secularization. Fiqh has been defined differently throughout Islamic intellectual history, and its scope has undergone significant changes. In the early period, the concept was used in a relatively comp-rehensive sense and could encompass matters that were later distinguished as belief, morality, and worship. Over time, these fields were progressively separated from fiqh, while the concept of Islamic law became increa-singly associated with its remaining legal content. In the modern period, this transformation became more pronounced through the differentiation of fiqh from religion and its evaluation within the conceptual fra-mework of modern law. In response to this development, the concept of “Muslim fiqh” was also employed to emphasize the historical and human character of fiqh. This study argues that the secularization of fiqh should not be understood merely as a development that began with modernity, Westernization, or the emergence of the modern state. Rather, the modern period represents an acceleration of a process whose roots can be traced to earlier changes in the scope of fiqh. The study first examines the use and scope of the concept in early narra-tions and then analyzes the definitions of fiqh developed throughout history in order to identify changes in its conceptual boundaries. It also discusses approaches that evaluate fiqh primarily according to the requirements of time and place, as well as approaches that detach fiqh from social life and reduce it to an epistemological discipline. In this context, the study argues that the historical narrowing of the scope of fiqh reflects a broader transformation in the relationship between religion, normativity, and social life. Thus, the secularization of fiqh is presented as a historical process extending beyond the modern period.
Downloads
References
Abdul Karim Zaidān. al-Medḫal li-dirāseti al-şerīʿati al-Islāmiyy. Lebanon: Müessesetü’r-Risāleti Nāshirun, 2005.
Abū Dāwūd, Sulayman Ibn al-‘Ash‘ath Ibn Isḥāq al-Sajistānī. Sunen. Bayrūt: al-Mektebat al-ʿAsriyye, n.d.
Abū Zahra, Muhammed. Methodology of Islamic Law. Bayrūt: Dār al-Fikr, n.d.
Acar, Abdullah. “İslam ve Batı Medeniyetinin Hak, Emanet ve Adalet Anlayışları.” Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 47 (2019): 277–312.
Akgündüz, Ahmet. “Fürû.” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi 13 (1996): 249–250.
Akman, Ahmet, and Mustafa Ünal. “Mecelle 1. Madde Doğrultusunda Fıkıh, Hukuk, İslâm Hukuku ve İslâm Hukukçusu.” In Mecelle Üzerine Etütler I, edited by Ahmet Akman and Mustafa Ünal. Ankara: Adalet Yayınevi, 2020.
Aktay, Yasin. İslam ve Sekülerleşmenin Kaynakları. İstanbul: Vadi Yayınları, 2021.
Ali Haydar Efendi, Hocaeminefendizâde. Dureru al-Hukkām Sharh Med̲j̲elle al-Ahkām. Vol. 1. İstanbul: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2017.
Al-Baḍāwī, Nāṣir al-Dīn Abū Saīd (Abū Muhammed) Abdullāh b. Ömer b. Muhammed. al-Ġāyet al-Ḳuṣvā fī Dirāyet al-Fetvā. Vol. 1. Bayrūt: Dār al-Berāir al-Islāmiyya, 1429.
Al-Baḍāwī, Nāṣir al-Dīn Abū Saīd (Abū Muhammed) Abdullāh b Ömer b Muhammed. Minhāj al-wuṣūl Ilā ʿilmi al-Uṣūl. Bayrūt: Dār Ibn Hazm, 2008.
Altıntaş, Ramazan. Din ve Sekülerleşme. İstanbul: Pınar Yayınları, 2005.
Altıntaş, Ramazan. “Teolojik Sekülerleşmenin Neden Olduğu İnanç ve Davranış Problemleri.” Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6, no. 1 (2002): 55–84.
Apaydın, H. Yunus. Din ve Fıkıh Yazıları. Edited by Murat Şimşek. İstanbul: Hacıveyiszade İlim ve Kültür Vakfı Yayınları, 2018.
Arslan Bilgin, Funda. “Ziya Gökalp ve Batı Algısı.” Medeniyet ve Toplum Dergisi 4, no. 1 (2020): 100–112.
Attas, S. Nakib. İslam, Sekülerizm ve Geleceğin Felsefesi. İstanbul: İnsan Yayınları, 1995.
Avcı, Mustafa. Türk Hukuk Tarihi. Ankara: Adalet Yayınevi, 2023.
Avcı, Mustafa, Mehmet Aykanat, and İbrahim Ülker. Hukuk Başlangıcı ve Metodoloisi. Ankara: Adalet Yayınevi, 2023.
Aybakan, Bilal. “Muâmelât.” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi 30 (2005): 318–319.
Aydın, İbrahim Hakkı. “Seküler Ahlak Bağlamında Din-Ahlak İlişkisi.” Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 35 (2011): 1–23.
Aydın, M. Âkif. Türk Hukuk Tarihi. İstanbul: Beta Yayınevi, 2017.
Al-Ghazālī, Abū Hāmid. İḥyāʾu ʿUlūmi’d-Dīn. Vol. I. Bayrūt: Dār al-Kutub al-‘Ilmiyyah, n.d.
Al-Ghazālī, Abū Hāmid. al-Mustasfā. Bayrūt: Dār al-Ma‘rifah, 1993.
Bardakoğlu, Ali. “Ahlâkın Fıkıh Kuralları Arasında Buharlaşması.” Eskiyeni 35 (2017): 51–94.
Bardakoğlu, Ali. “Ceza (Fıkıh).” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi 7 (1993): 470–478.
Bardakoğlu, Ali. “Fıkıh Çözüm mü Üretir, Sorun mu?” Eskiyeni 29 (2014): 147–178.
Bardakoğlu, Ali. İslâm’ı Doğru Anlıyor muyuz? İstanbul: Kuramer Yayınları, 2019.
Batur, Behçet. “İslam ve Sekülerleşme: İbn Halduncu Bir Çözümleme.” Sırat 2 (2021): 35–55.
Bayindir, Abdülaziz. “Kur’ân’a ve Geleneğe Göre Sünnet.” Kitap ve Hikmet Dergisi 31 (2020): 4–22.
Bayer, Ali. Sekülerleşme ve Din. Ankara: İksad Yayınları, 2022.
Berki, Ali Himmet. Açıklamalı Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye. İstanbul: Hikmet Yayınları, 1979.
Beşer, Faruk. Bilgi, Fıkıh ve İçtihat. İstanbul: Nun Yayınları, 2016.
Bigiyef, Musa Carullah. Kavâid-i Fıkhiyye. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2018.
Bilmen, Ömer Nasuhi. Hukuk-ı İslâmiyye ve Istılahatı Fıkiyye Kamusu. Vol. 1. İstanbul: Bilmen Yayınevi, 1976.
Boynukalın, Ertuğrul. “Makāsıdü’ş-Şerîa.” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi 27 (2003): 423–427.
Canpolat, Murat. “Hukukî Açıdan Sekülerizm ve İslâmiyet.” Master’s thesis, Fırat University Instıtute of Social Science, 2007.
Cin, Halil, and Ahmet Akgündüz. Türk Hukuk Tarihi. İstanbul: OSAV Yayınları, 2017.
Cin, Halil, and Gül Akyılmaz. Türk Hukuk Tarihi. Ankara: Seçkin Yayınevi, 2024.
Commission. Mawsūat Nadratu al-Naīm Fī Mekarimi Ahlak al-Rasuli al-Qarīm (s.a.v). Jeddah: Dār al-Wesile, 1998.
Çelik, Celaleddin. “Sekülerleşmenin Kuramsal Sosyolojik Serüveni.” Journal of Islamic Research 28, no. 3 (2017): 209–223.
Demirörs, Özge, and Sevinç Arslan Hızal. “Türk Ceza Hukuku Açısından Ötenazi.” Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 65, no. 4 (2016): 1481–1516.
Dönmez, İbrahim Kâfi. “Maslahat.” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi 28 (2003): 79–94.
Erdoğan, Mehmet. İslâm Hukukunda Ahkamın Değişmesi. İstanbul: MÜİFAV Yayınları, 1990.
Ertit, Volkan. “Birbirinin Yerine Kullanılan İki Farklı Kavram: Sekülerleşme ve Laiklik.” Akademik İncelemeler Dergisi 9, no. 1 (2014): 103–124.
Ertit, Volkan. Sekülerleşme Teorisi: Sekülerleşen Türkiye’nin Analizi. Ankara: Liberte Yayınları, 2020.
Francis, Robinson. “İslam’da Sekülerleşme.” Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 13 (2002): 343–355.
Gencer, Bedri. “Bizzat İslam Düşüncesi Olarak Fıkıh.” Mostar 84 (2012): 34–39.
Gökalp, Ziya. “Fıkıh ve İçtimâiyat.” İslâm Mecmuası 1, no. 2 (1329): 40–45.
Gözler, Kemal. Hukuka Giriş. Bursa: Ekin Yayınevi, 2020.
Hacı Reşit Paşa. Ruh al-Med̲j̲elle. Vol. 1. İstanbul: Dār al-Hilafet al-Āliye, 1326.
Hallaq, Wael B. “Was the Gate of Ijtihad Closed?” International Journal of Middle East Studies 16, no. 1 (1984): 3–41.
Haydar Efendi. “Hikmet-i Hukuk-ı İslâmiyye.” Sebilü’r-Reşad 1, no. 1 (1324): 15–16.
Al-Isfahānī, Abū al-Ḳāsım Hüseyn b Muḥammed b. er-Rāġıb. al-Mufredāt fī ġarībi al-Qurʾān. Dimashq: Dār al-Ḳalem, 1412.
Ibn Āshūr, Muhammad Tāhir. Maqāṣid al-Sharīati al-Islamiyya (Philosophy of Islamic Law). İstanbul: Rağbet Yayınları, 2013.
Karakoç, İrem. Rûhü’l-Mecelle (Medhal). Ankara: Yetin Yayınevi, 2022.
Karaman, Hayreddin. “Fıkıh.” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi 13 (1996): 1–14.
Köksal, Asım Cüneyd. “Fıkıh, Ahllak ve Vicdan.” Sabah Ülkesi 63 (2020): 84–89.
Küçükcan, Talip. “Modernleşme ve Sekülerleşme Kuramları Bağlamında Din, Toplumsal Değişme ve İslâm Dünyası.” İslam Araştırmaları Dergisi 13 (2005): 109–128.
Majmūatu min al-Muellifīn. al-Mawsūat al-Fiqhiyyat al-Kuweitiyya. Vol. 32. Kuwayt: Vizāret al-Ewkāf wa al-Shuūni al-Islāmiyya, 1404.
Midilli, Muharrem. “Allah Hakkı ve Kul Hakkı Arasında Hanefi Ceza Hukukunun Kamusallığı.” KTÜİFD 4, no. 1 (2017): 65–87.
Okumuş, Ejder. “Modernleşme, Sekülerleşme ve Din.” Kamu Hukuku Arşivi 10 (2007): 1–22.
Okur, Kâşif Hamdi. “Kur’ân İslam’ı Söyleminin Fıkıh Usûlü Açısından Değerlendirilmesi (Türkiye Örneği).” In Modernleşme, Protestanlaşma ve Selefîleşme. İstanbul: İsar Yayınları, 2019.
Orhan, Fatih. “Hukukî Normların Ahlâkîlik Sorunu ve Fıkhın Buna Yaklaşımı.” In Olağandışı Dönemlerde Ahlak ve Vicdan Ekseninde Değişim, Sürekiilik ve Sürdürülebilirlik. Vol. 1. Konya: Türkiye İmam Hatipliler Vakfı Yayınları, 2021.
Özden, Mustafa. “Müslüman Kelamında Sekülerleşme Süreci.” PhD dissertation, Ankara University Instıtute of Social Science, Ankara, 2005.
Qaraḍāwī, Yusuf. İslam Hukuku, Evrensellik-Süreklilik. İstanbul: Nida Yayınları, 2016.
Qaraḍāwī, Yusuf. İslâm Hukukuna Giriş. İstanbul: Nida Yayınları, 2019.
Quṭb, Sayyid. Fī Zilālī al-Qur'ān. Vol. 1. Bayrūt: Dār al-Shuruk, 1972.
Reshīd Rizā, Muhammad. Tafsīr al-Qurʾān al-Ḥakīm (Tafsīr al-Manār). Vol. 7. Miṣr: al-Hey’et al-Mısriyyat al-ʿammeti li al-kuttāb, 1990.
Sadr Al-Sherīa, Ubeydullāh b Mas‘ūd al-Mahbūbî al-Bukhārī. Tenḳīḥ al-Uṣūl Fī Ilmi’l-Uṣūl. Miṣr: Matbaat-ı al-Mahmūdiyya al-Tijāriyyat bi al-Azhar, 1356.
Schacht, Joseph. An Introduction to Islamic Law. Ankara: Otto Yayınları, 2018.
Schacht, Joseph. The Origins of Muhammadan Jurisprudence. London: Oxford University Press, 1967.
Shāh Waliyyūllāh, Ahmad b ʿAbdirrahīm b. al-Shahīd. Hujjat Allāh al-Bāliġa. Edited by Es-Seyyid Sābık. Vol. 1. Bayrūt: Dār al-Jīl, 1426.
Al-Shāfiʿī, Abū ʿAbdullah Muḥammad b Idrīs. al-Umm li al-Shāfiʿī. Vol. 7. Bayrūt: Dār al-Fikr, 1990.
al-Shāṭibī, Abī Isḥāq Ibrāhim Ibn Mūsā Ibn Muḥammad al-Lakhmī. al-Muwāfakāt. Edited by Es-Selmān, Abū ʿUbayda Mashūr b. Hasen. Vol. 2. Dār Ibn ʿAffān, 1417.
Al-Taftāzānī, Mas‘ūd b ʿOmer b ʿAbdullāh. Sharḥ al-Talwīḥ ʿalā al-Tawḍīḥ. Vol. 1. Miṣr: Mektebetu Shabīḥ, 1957.
Şentürk, Recep. İnsan Hakları ve İslâm: Sosyolojik ve Fıkhî Yaklas̜ımlar. İstanbul: Etkileşim Yayınları, 2007.
Sulu, Muhammed. “Ötenazi Üzerine.” MÜHF-HAD 22, no. 2 (2016): 551–574.
Sümer, Haluk Hadi. Hukuka Giriş Kavramlar & Kurumlar. Ankara: Seçkin Yayınevi, 2023.
Taha, Abdurrahman. Ahlak Sorunsalı. İstanbul: Pınar Yayınları, 2021.
Taşköprizâde Ahmed Efendi. Miftāḥ alsaʿāda wa miṣbāḥ al-siyāda fī mawżūʿāti al-ʿulūm. Bayrūt: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyya, 1985.
Tekin, Mustafa. “Batı’da Sekülerlik ve Türkiye Müslümanlığının Seküler İçerimleri.” İnsan ve Toplum 2, no. 4 (2012): 181–204.
Troyskili Ahmed Taceddin. “Duma ve Hukuk-ı İslâmiyye.” Tearüf-i Müslimîn 1, no. 5 (1326): 80–82.
Türcan, Talip. “Fıkıhdan İslâm Hukukuna.” İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 6 (2005): 11–22.
Türcan, Talip. “İslâm Hukukunda İki Farklı Geçerlilik Alanı: Kazâî ve Diyânî Hüküm Ayırımı.” İslâmi Araştırmalar Dergisi 19, no. 1 (2006): 159–167.
Türcan, Talip. İslam Hukuk Biliminde Hukuk Normu. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2016.
Uysal, Elif. “Din, Uluslararası İlişkiler ve Dış Politika Üzerine Kavramsal Bir Çerçeve.” Necmettin Erbakan Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi 4, no. 1 (2022): 85–99.
Üçok, Coşkun, Ahmet Mumcu, and Gülnihal Bozkurt. Türk Hukuk Tarihi. Ankara: Turhan Kitabevi, 2019.
Yaman, Ahmet. “Fakih ve Ahlâk - Fıkıh Etiği Üzerine Bazı Notlar-.” Usul İslam Araştırmaları 26 (2016): 7–550.
Yaman, Ahmet. “Fıkıh – Ahlâk İlişkisi İslâm Amelî Ahlâkının İlke ve Uygulamaları Çerçevesinde Bir Giriş.” Usul İslam Araştırmaları 9, no. 9 (2008): 87–118.
Yaman, Ahmet, and Halit Çalış. İslam Hukuku. Ankara: Bilimsel Araştırma Yayınları, 2018.
Yaylalı, Davut. “İslâm Hukukunda Kazâî-Diyânî Hüküm Ayırımı.” Dini Araştırmalar 5, no. 15 (2003): 29–36.
Yıldız, Kemal. “Din Adına Konuşmanın Fıkıh-Tefakkuh Açısından Değerlendirilmesi.” Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 5, no. 2: 159–178.
Yılmaz, Yasin. “Peter Ludwig Berger’in Sekülerizm Anlayışı ve Türkiye Gözlemleri.” Tezkire 30, no. 77 (2021): 165–178.
