Compliance of Institutions and Instruments in the Participation Capital Market in Türkiye with the Principle of Interest-Free Trading

Abstract

: Finansal sisteminin finansal piyasalar, finansal kurumlar ve finansal araçlardan oluştuğu gibi benzer şekilde katılım finans sistemi, katılım finans kurumları, katılım sermaye piyasası ve katılım sigortacılığından oluşmaktadır. Katılım finans kurumları, katılım bankaları üzerinden incelenirken katılım sermaye piyasası ile katılım sigortacılığı kurumlar ve ürünler üzerinden incelenmektedir. Katılım finans sisteminde doğrudan finansman yöntemini katılım sermaye piyasasında gerçekleştirilen işlemler temsil etmektedir. Doğrudan finansman, fon arz eden tasarruf sahipleri ile fon talep eden yatırım yapacak şirketler arasında fon transferinin, geri ödeme riskini üstlenmeyen bir finansal aracı vasıtası ile gerçekleştirilmesi olarak tanımlanabilir. Katılım sermaye piyasası, katılım sermaye piyasası kurumları ve katılım sermaye piyasası araçlarından oluşmaktadır. Çalışmanın amacı, faizsiz finans sistemi olarak ifade edilen katılım finans sistemi içerisinde yer alan katılım sermaye piyasası kurumları ve araçlarının Türkiye’de tam faizsizlik prensibine uyup uymadığının incelenmesidir. Türkiye’de katılım fonu sunan portföy yönetim şirketlerinde katılım bankaları pay sahibi olabildiği gibi faizli mevduat bankaları da pay sahibi olabilmektedir. Bu sebeple, faizli mevduat banklarının yan kuruluşu olan ve mevduat bankasının ismini taşıyan portföy yönetim şirketleri, katılım sermaye piyasası kurumlarının taşıması gereken tam faizsizlik prensibinin uzağında kalmaktadır. Katılım sermaye piyasası araçlarından olan katılım endeksleri oluşturulurken kısmen faiz barındıran araçların endekse dahil edilmesi, belirlenen kriterler çerçevesinde uygun görülmektedir. Katılım sermaye piyasası araçlarından olan katılım endeksleri oluşturulurken, tamamen faizden arındırılmış, tam faizsizlik prensibine uygun katılım sermaye piyasası araçlarından oluşturulmalıdır. Sayılan bu iki nedenle Türkiye’de katılım sermaye piyasası kurumlarının tam faizsizlik prensibi ile çalıştığı ve katılım sermaye piyasası araçlarının tam faizsizlik prensibi ile oluşturulduğu söylenemez. Çalışma, katılım sermaye piyasası kurumları ve katılım sermaye piyasası araçlarının tam faizsizlik prensibine uygun olmadığını ortaya koyması açısından bundan sonra yapılacak olan katılım sermaye piyasası kurumları ve katılım sermaye piyasası araçları ile ilgili çalışmalara yol gösterici olacaktır.