İslam Ekonomisinin Üç Kuşağı

Öz

Toplumsal bilim düşüncesi, tüm toplumlara uygulanabilecek evrensel yasaların Avrupa toplumlarının tarihsel deneyimlerinden türetilebileceği biçimindeki yanlış varsayıma dayanmaktadır. Bunun yerine, tüm toplumsal kuramların belirli bir tarihsel bağlamda belirli toplumların karşılaştığı zorlukların üstesinden gelme çabası olarak ortaya çıktığını savunuyoruz. Bu çerçevede, birinci kuşak İslam Ekonomisinin, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra sömürgeleştirilmiş İslam topraklarındaki kurtuluş mücadelesinin bir parçası olarak nasıl ortaya çıktığını çözümlüyoruz. Birinci kuşak, kapitalizm, komünizm ve sosyalizm gibi Batılı ekonomik sistemlerin insan eliyle yaratıldığını, eşitsizlik ve adaletsizliğe yol açtığını ve kitlelere sefalet getirdiğini savundu. Bunun yerine, toplumun tüm üyelerinin refahına hizmet edecek ve onu özendirecek, İslam’ın öğretileri üzerine yapılandırılmış bir sistem vizyonu sundular. Gerçek anlamda İslami sosyo-politik sistemler yaratmak için gereken siyasi kontrolün sağlanamaması, 1970’lerin ortalarında ikinci kuşağın ortaya çıkmasına yol açtı. Birinci kuşak kapitalist ekonomiyi reddetmişken, ikinci kuşak kapitalist bir çerçeve içinde bir İslami Ekonomik sistem yapılandırmaya çalıştı. Hem kapitalist sistemin hem de ona eşlik eden ekonomi kuramının eksiklikleri, 2007-8 küresel mali krizinde herkes için son derece açık hale geldi. Bu durum, 2. kuşak yaklaşımının yeniden değerlendirilmesine ve Birinci Kuşağın devrimci düşüncelerine geri dönmeyi amaçlayan Üçüncü Kuşak İslam Ekonomisinin doğuşuna yol açtı. Üçüncü kuşağın merkezindeki kritik içgörü, kapitalizmin İslami ideallerle temelde uyumsuz olduğu ve reddedilerek yerine İslami temeller üzerine yapılandırılmış alternatif bir sistemin getirilmesi gerektiğidir. Bu makalenin amacı, üç kuşağın içinde ortaya çıktığı tarihsel bağlamları tanımlamaktır. Ayrıca, hem birinci hem de ikinci kuşaklardan elde edilen deneyimler üzerine yapılandırılan üçüncü kuşak İslam Ekonomisinin temel özelliklerini açıklamayı amaçlıyoruz.