Yapay Zeka Kullanım Politikası
DiHA: Journal of Interdisciplinary Legal Studies (Disiplinlerarası Hukuk Araştırmaları Dergisi), yapay zekâ (YZ), üretken yapay zekâ (ÜYZ) ve yapay zekâ destekli teknolojilerin akademik araştırma ve yayıncılık süreçlerinde sorumlu, şeffaf ve insan denetimine dayalı biçimde kullanılmasını destekler.
Bu politika; yazarlar, hakemler ve editörler bakımından yapay zekâ ve yapay zekâ destekli teknolojilerin kullanımına ilişkin temel ilkeleri belirler. Teknolojilerin hızlı gelişimi ve akademik yayıncılık standartlarının değişmesi nedeniyle politika gerektiğinde güncellenebilir.
1. Temel İlkeler
Yapay zekâ ve yapay zekâ destekli teknolojilerin kullanımı; bilimsel dürüstlük, akademik özgünlük, şeffaflık, insan denetimi ve sorumluluğu, gizlilik ve veri güvenliği, fikrî mülkiyet haklarına saygı ilkelerine uygun olmalıdır. Yapay zekâ araçlarının kullanılması, yazarların, hakemlerin veya editörlerin sahip olduğu bilimsel ve mesleki sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Yapay zekâ tarafından üretilen içerikler hatalı, eksik, yanıltıcı veya önyargılı olabileceğinden, bu araçların çıktıları insan tarafından eleştirel biçimde değerlendirilmelidir.
2. Yazarlar Tarafından Yapay Zekâ Kullanımı
Yazarlar, yapay zekâ ve yapay zekâ destekli teknolojilerden araştırma ve makale hazırlama süreçlerinde yararlanabilir. Bu araçlar, insan denetimi ve yazarların nihai sorumluluğu korunmak kaydıyla; literatürün düzenlenmesi veya sentezlenmesine yardımcı olmak, araştırma soruları ve fikirler geliştirmek, araştırma boşluklarının belirlenmesine yardımcı olmak, metnin organizasyonunu geliştirmek, dil, anlatım ve okunabilirliği iyileştirmek, çeviri ve dilsel düzenleme yapmak, kodlama veya teknik işlemlerde yardımcı olmak gibi amaçlarla kullanılabilir. Bununla birlikte, yapay zekâ araçları yazarların özgün bilimsel katkısının, akademik muhakemesinin veya nihai değerlendirmesinin yerine geçemez. Yapay zekâ tarafından oluşturulan veya önerilen bilgi, veri, yorum, kaynak ve atıflar yazarlar tarafından bağımsız olarak kontrol edilmelidir. Özellikle yapay zekâ araçlarının ürettiği kaynakların gerçekte mevcut olup olmadığı ve çalışmada ileri sürülen iddiaları destekleyip desteklemediği doğrulanmalıdır.
3. Araştırma Sürecinde Yapay Zekâ Kullanımı
Yapay zekâ, makalenin yazım sürecinin ötesinde araştırmanın yürütülmesinde de kullanılmışsa, kullanımın niteliği makalenin ilgili bölümünde açıklanmalıdır. Örneğin yapay zekânın veri analizi, veri sınıflandırması, kodlama, modelleme, içerik analizi, görsel üretimi veya başka bir araştırma yönteminin parçası olarak kullanılması hâlinde, kullanılan aracın adı ve mümkün olduğu ölçüde sürümü, kullanım amacı ve araştırma sürecindeki rolü Yöntem / Methods bölümünde açıklanmalıdır. Yapay zekâ kullanımının araştırma sonuçlarını etkileyebileceği durumlarda, kullanımın sonuçların güvenilirliği ve yorumlanması üzerindeki olası etkileri de değerlendirilmelidir.
4. Yapay Zekâ Kullanımının Beyan Edilmesi
Yapay zekâ veya yapay zekâ destekli teknolojiler makalenin hazırlanmasında veya araştırma sürecinde kullanılmışsa, kullanımın niteliği açık ve şeffaf biçimde beyan edilmelidir. Beyan mümkün olduğunca: kullanılan yapay zekâ aracının veya hizmetin adını, kullanım amacını, kullanımın gerçekleştiği aşamayı, kullanımın kapsamını, gerekli olduğu hâllerde insan denetiminin ve doğrulama sürecinin niteliğini içermelidir. Beyan, makalenin Beyanlar / Declarations bölümünde; araştırma yönteminin bir parçası olan kullanımlar ise ayrıca Yöntem / Methods bölümünde açıklanmalıdır.
Örnek beyan:
“Bu çalışmanın hazırlanması sırasında [araç/hizmet adı], [kullanım amacı] amacıyla kullanılmıştır. Yapay zekâ tarafından üretilen çıktılar yazar(lar) tarafından gözden geçirilmiş, doğrulanmış ve gerekli görülen yerlerde düzeltilmiştir. Makalenin bilimsel içeriği, değerlendirmeleri ve nihai metni üzerindeki tüm sorumluluk yazar(lar)a aittir.”
5. Yapay Zekânın Yazar Olarak Gösterilmesi
Yapay zekâ araçları yazar veya ortak yazar olarak gösterilemez. Yazarlık, akademik çalışmaya fikrî ve bilimsel katkı sağlayan, çalışmanın bütününden sorumluluk üstlenebilen ve makalenin nihai hâlini onaylayabilen gerçek kişilere aittir. Yapay zekâ araçlarının kullanımı, gerçek yazarların yazarlık sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
6. Gizlilik, Kişisel Veriler ve Fikrî Mülkiyet
Yazarlar, hakemler ve editörler; yayımlanmamış makaleleri, hakem raporlarını, kişisel verileri, gizli araştırma verilerini veya üçüncü kişilere ait ve paylaşma hakkına sahip olmadıkları telif hakkıyla korunan içerikleri, güvenliği ve gizliliği yeterince sağlanmamış yapay zekâ sistemlerine yüklememelidir. Yapay zekâ araçlarının kullanımı, kişisel verilerin korunmasına, gizliliğe, telif hakkına ve diğer fikrî mülkiyet haklarına ilişkin yükümlülükleri ortadan kaldırmaz.
7. Hakemlik Sürecinde Yapay Zekâ Kullanımı
Hakemler, kendilerine değerlendirme amacıyla gönderilen makalelerin tamamını veya herhangi bir bölümünü, yazarların gizliliğini ve fikrî mülkiyet haklarını ihlal edebilecek şekilde harici yapay zekâ araçlarına yüklememelidir. Hakemler, yapay zekâ araçlarını hakemlik raporunun hazırlanmasında kullanmaları hâlinde, makalenin gizliliğini korumalı ve kendi bilimsel değerlendirmelerinin yerine yapay zekâ çıktısını koymamalıdır. Hakemlik değerlendirmesinin bilimsel muhakeme ve nihai sorumluluğu hakeme aittir.
8. Editoryal Süreçte Yapay Zekâ Kullanımı
Editörler ve yayın kurulu üyeleri, değerlendirilmek üzere gönderilen makaleleri veya bunların herhangi bir bölümünü, yayımlanmamış ve gizli içeriklerin üçüncü taraf yapay zekâ sistemleriyle paylaşılmasına yol açacak şekilde yapay zekâ araçlarına yüklememelidir. Editoryal kararlar, makalenin bilimsel niteliğinin ve yayın etiğine uygunluğunun insan tarafından değerlendirilmesine dayanmalıdır. Yapay zekâ araçları editörün bilimsel ve editoryal muhakemesinin yerine kullanılamaz.
9. Sorumluluk
Yapay zekâ kullanımından doğabilecek hatalar, eksiklikler, yanlış veya uydurma kaynaklar, önyargılı değerlendirmeler ve telif veya gizlilik ihlalleri bakımından nihai sorumluluk, ilgili süreçte yapay zekâ aracını kullanan kişiye aittir. Yazarlar, yayımlanan makalenin doğruluğundan, özgünlüğünden ve akademik bütünlüğünden; hakemler değerlendirmelerinin doğruluğundan ve gizliliğinden; editörler ise editoryal sürecin bütünlüğünden sorumludur. DiHA, yapay zekâ kullanımına ilişkin uygulamalarını akademik yayıncılık alanındaki uluslararası standartlar ve gelişmeler doğrultusunda düzenli olarak gözden geçirir.
