Tekke ve Zaviyelerin Kapatılmasına İlişkin 677 Sayılı Kanun Sonrasında Alevi Ocaklarının Dönüşümüne Bir Bakış
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.22958599Anahtar Kelimeler:
Alevi Ocakları- Alevilik-Bektaşilik- 677 Sayılı Kanun- Cumhuriyet Dönemi Laikleşme Politikaları- Dedelik KurumuÖz
30 Kasım 1925 tarihli ve 677 sayılı “Tekke ve Zaviyelerle Türbelerin Seddine ve Türbedarlıklar ile Bir Takım Unvanların Men ve İlgasına Dair Kanun”, Cumhuriyet’in erken dönem laikleşme ve merkezileşme politikalarının önemli düzenlemelerinden biridir. Kanun doğrudan Alevi ocaklarını düzenlememekle birlikte, dinî otorite yapılarının yeniden tanımlandığı hukukî ve toplumsal bir dönüşüm süreci meydana getirmiştir. Bu çalışma, söz konusu dönüşümün günümüzde Alevi ocakları olarak adlandırılan geleneksel ocak sistemi üzerindeki etkilerini tarihsel, sosyolojik ve kültürel boyutlarıyla incelemektedir. Bu kapsamda ocakların tarihsel işlevleri, dedelik kurumu, talip-dede ilişkileri, cem erkânı ve sözlü kültür geleneği ele alınmakta; 677 sayılı Kanun sonrasında ocak sisteminin geçirdiği dönüşüm ile Alevi-Bektaşi geleneğinin değişen toplumsal konumu değerlen-dirilmektedir. Çalışmada tarihsel kaynaklar, resmî belgeler ve ilgili literatür birlikte değerlendirilerek erken Cumhuriyet döneminde uygulanan laikleşme politikalarının ocak sistemi üzerindeki dolaylı etkileri ortaya konulmaktadır. Sonuç olarak çalışma, 677 sayılı Kanun’un yalnızca hukukî bir düzenleme olmadığını; din-devlet ilişkilerinin yeniden yapılandırılması sürecinde geleneksel dinî otorite biçimlerinin dönüşümüne de zemin hazırladığını göstermektedir.
İndirmeler
Referanslar
677 Sayılı Tekke ve Zaviyelerle Türbelerin Seddine ve Türbedarlıklar ile Birtakım Unvanların Men ve İlgasına Dair Kanun.
Ahmad, Feroz. Modern Türkiye'nin Oluşumu. İstanbul: Kaynak Yayınları, 2014.
Çelik, Hasan, ve Seda Kirteke. “Alevî/Kızılbaşlık’ta Ocak Kültü.” Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi 81 (2017): 115–132.
Davison, Roderic H. Osmanlı İmparatorluğu'nda Reform (1856–1876). İstanbul: Agora Kitaplığı, 2005.
Dressler, Markus. Writing Religion: The Making of Turkish Alevi Islam. Oxford: Oxford University Press, 2013.
Ersal, Mehmet. Alevilik: Kavramlar ve Ocak Sistemi – Çubuk Havzası Örneği. Ankara: Gece Kitaplığı, 2016.
Findley, Carter V. Modern Türkiye Tarihi: İslam, Milliyetçilik ve Modernlik 1789–2007. İstanbul: Timaş Yayınları, 2011.
Goloğlu, Mahmut. Devrimler ve Tepkileri (1924–1930). Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2011.
Güler, Ahmet. Tekke ve Zâviyelerin Kapatılmasının Türk Kamuoyuna Yansımaları. Yüksek Lisans Tezi, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, 2020.
Harmanşah, Rabia. Facts, Meanings and Cosmologies: Bektashi Responses to the Abolition of Religious Orders in 1925. Yüksek Lisans Tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, 2006.
Kaplan, Doğan. Yazılı Kaynaklarına Göre Alevilik. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2010.
Karakaya-Stump, Ayfer. The Kizilbash/Alevis in Ottoman Anatolia: Sufism, Politics and Community. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2020.
Lewis, Bernard. Modern Türkiye'nin Doğuşu. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2007.
Massicard, Elise. The Alevis in Turkey and Europe: Identity and Managing Territorial Diversity. London: Routledge, 2013.
Mélikoff, İrène. Uyur İdik Uyardılar: Alevilik-Bektaşilik Araştırmaları. İstanbul: Cem Yayınevi, 1998.
Ocak, Ahmet Yaşar. Türk Sufiliğine Bakışlar. İstanbul: Timaş Yayınları, 2015.
Ocak, Ahmet Yaşar. Türkiye Sosyal Tarihinde İslam’ın Macerası. İstanbul: Timaş Yayınları, 2010.
Ocak, Ahmet Yaşar. Geçmişten Günümüze Alevî-Bektaşî Kültürü. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2009.
Pacalıoğlu, Yasemin. To Pluck a Rose from Gáf and Lám: On the Dissolution of the Dervish Lodges in Turkey. Yüksek Lisans Tezi, Central European University, 2019.
Resmî Gazete. Sayı: 243, 13 Aralık 1925.
Shankland, David. The Alevis in Turkey: The Emergence of a Secular Islamic Tradition. London: Routledge, 2003.
Subaşı, Necdet. Alevi Modernleşmesi: Sıradanlaşma ve Gündelik Hayat. İstanbul: Timaş Yayınları, 2010.
Subaşı, Necdet. Alevi Kimliği. Ankara: Akçağ Yayınları, 2009.
Subaşı, Necdet. Sırrı Fâş Eylemek: Alevi Modernleşmesi. Ankara: Kitâbiyât Yayınları, 2005.
Tanör, Bülent. Osmanlı-Türk Anayasal Gelişmeleri. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2021.
TBMM Zabıt Ceridesi. Devre II, Cilt 19, 30 Kasım 1925.
Tunaya, Tarık Zafer. Türkiye’de Siyasal Partiler. Cilt III: İttihat ve Terakki. İstanbul: Hürriyet Vakfı Yayınları, 1989.
Üzüm, İlyas. Günümüz Aleviliği. İstanbul: İSAM Yayınları, 2013.
Yaman, Ali. Alevilikte Dedelik Kurumu ve Ocaklar. İstanbul: Karacaahmet Sultan Kültür Vakfı Yayınları, 2004.
Zürcher, Erik Jan. Modernleşen Türkiye'nin Tarihi. İstanbul: İletişim Yayınları, 2018.
