Mimarinin İzinde: Hukuk ve Toplum İlişkisine Tipomorfolojik Bir Bakış

Öz

Tarih boyunca insanların düzen ihtiyacı ve adalet arayışı neticesinde oluşan kimi kurallar toplumsal tercihlerle şekillenerek farklı hukuk pratikleri ortaya çıkarmıştır. Mimari tasarımlarla oluşan mekânlar ise bu tercih ve pratiklerle toplumsal yapıyı somutlaştırmıştır. Hukuk ve mimari, her ikisi de sosyolojik ihtiyaçlardan türeyip insan davranışı üzerinde etkili olarak hem bireysel hayata tesir etmiş hem topluma mesajlar iletmiştir. Etkileşim çift yönlü şekilde bireysel ve toplumsal algıları değiştirirken hukuk ve mimari yapı da bu algılarla dönüşmüştür. Tipomorfoloji ise mimari bir terim olarak mimarlık ve diğer disiplinler arasında etkileşim kurmak suretiyle toplumsal yapıya uygun, etkili bir mimari tasarım ortaya çıkarma yöntemidir. Tarihsel ve kültürel kopuşa tepki olarak gelişen tipomorfoloji yaklaşımı vesilesi ile mimarinin toplum yapısı ile uyumlu şekilde icra edilmesi amaçlanmaktadır. Bu çalışmada hukuk ve mimarlık disiplinlerinin benzer niteliklerinden hareketle tipomorfolojik yöntem kullanılarak hukuk ve toplum ilişkisinin mimari izleri sürülmüştür. Soyut bir mefhum olan hukuk kavramının toplumdaki algılanış biçimi mimari eserler üzerinden somutlaştırılmaya çalışılmıştır. Eski camilerin değişen yapılarından günümüz adliye mimarilerine kadar geniş bir perspektifte ve multidisipliner yaklaşımla mimarinin hukuk ve toplum ilişkisindeki ehemmiyeti vurgulanmıştır. Hukukun görünür kılınmasında mimarinin etkili bir araç olduğu ve günümüzde adli yapıların tipomorfolojik yaklaşımla tasarlanmasının toplumun hukuk algısındaki önemli rolü ortaya koyulmuştur.